| A.Ocak
Terimleri |
| alt |
taşın üretim sırasında oturduğu tarafıdır. |
| alın |
taşın çıkıntı yapan en ileri yüzüdür. |
| arka |
taşın yüzüne paralel arka yüzüdür. |
| astar |
taşın arkasına başka malzeme ile yapılan dolgudur. |
| ayrılım
yüzeyi |
tabakalı taşlardaki, tabakalar arasındaki belirgin
süreksizlik yüzeyidir. |
| bank |
iki yatak yüzeyi arasında kalan taş tabakasıdır. |
| birleştirici |
taşı oluşturan parçaları dağılmayacak şekilde birbiriyle
bağlayan doğal çime todur. |
| çürük
dolgu |
taş boşluklarına kendi direncinden az direnci olan
bir malzemenin dolmasıdır. |
| fay
yüzeyi |
hareket geçirmiş süreksizlik (çatlak) yüzeyidir. |
| killi
damar |
tabaka içinde genellikle tabaka yüzeyine paralel
olan, değişen şekil ve kalınlıktaki ve yapıştırıcı
kabiliyeti az olan killi damardır. |
| kovan
boşluk |
taşın doğal oluşumdaki iri tekil boşluklardır. |
| kuyruk |
ocaktaki üretim sırasında, taşın arka yüzeyinden
sonra devam eden kısmıdır. |
| ocak |
her cins taşın doğal olarak, bulunduğu yerden istenilen
özellikte çıkarılması için yerkabuğuna, üstü havaya
açık veya kapalı özel şekil verilmesidir. |
| ocak
ağzı |
ocak açılırken yabancı veya çürük ortamdan geçilip
istenilen kaliteye ulaşılıncaya kadar zemine şekil
verilmesidir. |
| ocak
ağzı malzemesi |
ocak ağzı kazısından çıkan düşük özellikteki malzemedir. |
| ocak
artığı |
belirli amaca hizmet edecek özellikte açılmış ocaklarda
beklenen amaca yaramayan taşlardır. |
| ocak
dibi |
esas taşın istenilen kalitesinin sonu olup, başka
bir taş türüne erişilen yüzdür. |
| ocak
suyu |
taşın ocaktan çıktığı anda sahip olduğu sudur. |
| peteksel
boşluk |
taşın doğal yapısında oluşmuş irili ufaklı çoğul
boşluklardır. |
| renkli
damar |
taştaki çatlakların birleştirici maddelerle dolmasından
meydana gelen damarlardır. |
| sağlam
damar |
taşın oluşu sırasında ya da oluşundan sonra kazanılmış,
sıkı kenetlenmiş süreksizliktir. |
| sağlam
dolgu |
taş boşluklarına kendi direncine yakın direnci olan
bir malzemenin dolmasıdır. |
| tabakalanma
yüzeyi |
taşın tortulaştığı yüzeydir. |
| tel
damar |
taş içinde çeşitli şekillerde olabilen, ince metalik
maden damarlarıdır. |
| ters
damar taşı |
tortul taşlarda görülen tabakalaşma konumlarının
yön değiştirmesidir. |
| yan |
taşın yüzüne bitişik tarafıdır. |
| yatay
yüzeyi |
ocakta taş tabakalarının birbirine yaslandığı yüzeydir. |
| yumuşak
tel damar |
taş içinde çeşitli şekillerde olabilen, yumuşak
maddelerden oluşan ince damarlardır. |
| yüz |
taşın üretim yerinde görünen en büyük yüzeyidir. |
| B.
İşletme Terimleri |
| çekiçleme |
sadece çekiş kullanılarak taşların işlenmesidir. |
| dik
damar kesim |
taşın tabakalanma yüzeyine dik kesimidir. |
| düz
damar kesim |
taşın tabakalanma yüzeyine paralel kesimdir. |
| gönyeleme |
taşın bir kenarının düzeltilerek, gönye ile diğer
kenarının düzeltilmesidir. |
| işleme
sundurması |
taş işleme amaçlı, sadece üstü kapalı yerlerdir. |
| işletme
atölyesi |
taş işle amaçlı, üstü ve yanları kapalı yapılardır. |
| işletme |
ocakta istenen boyutta ve nitelikte blok elde edilinceye
kadar yapılan işlemlerin toplamıdır. |
| kalemli |
taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin kalemle
işlenmiş halidir. |
| kenet
yuvası |
madeni kenetlerin taşa bağlanması için açılan yuvalardır. |
| lamba |
kenedin girintili tarafıdır. |
| madeni
kenet |
taşları kenetleyen özel madeni parçalardır. |
| midizli |
taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin midizli
işlenmiş halidir |
| mucartalı |
taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin mucarta
ile işlenmiş halidir. |
| murçlama |
taşların murçla işlenmesidir. |
| murçlu |
taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin murçla
işlenmesidir. |
| pah |
taş köşelerinin, iki yüzeyden eşit uzaklıkta olacak
şekilde, en fazla 5 genişlikteki düzlemle kesilmesidir. |
| suyuna
kesim |
taşın yatak yüzeyine paralel kesimidir. |
| taş
kenet |
iki taşın bitiminde istenilen bir doğrultuda taşlardan
birinin diğerine göre hareketini, yabancı madde
kullanılmaksızın, önlemek amacı ile taşlara verilen
şekildir. |
| taraklama |
taşların tarakla işlenmesidir. |
| taraklı |
taşların üretim yerinde görünen yüzlerinin tarakla
işlenmiş halidir. |
| yonma |
taşların el aletleriyle ve işçiler tarafından gerekli
şekilde yontulmasıdır. |
| yonu |
yüzeyleri yonulmuş taş, elle yonulanlara, el yonusu
denir. |
| yüzleme |
iki kesişen kenarın kalemle doğrultularak taş yüzü
düzleminin belirtilmesidir. |
| C.
İşleme Aletleri Terimleri |
| çekiç |
3- 5kg ağırlığında iki başı düz çelik tokmaktır. |
| kalem |
20-30 cm boyunda yassı ve keskin uçlu, çelikten
yapılmış taş işleme aletidir. |
| kama |
ağzı geniş ve keskin, kısa boylu, meşe veya çelikten
yapılmış ayırma aletidir. |
| keski |
ucu yassı fakat keskin olmayan kalemdir. |
| keskin
varyoz |
iki başı sivri olan varyozdur. |
| küskü |
sivri veya yassı uçlu 0.5-1 m boyunda, çelikten
yapılmış delme veya yarma aletidir. |
| midiz |
iki ağzı keskin ve dişli çekiçtir. |
| mil |
yassı veya sivri uçlu 2-3 m boyunda çelikten yapılmış
delme aletidir. |
| mucarta |
iki ağzı yassı ve dişli çekiçtir. |
| murç |
1-2 cm çapında 20-30 cm boyun sivri uçlu, çelikten
yapılmış taş işleme aletidir. |
| sivri
varyoz |
iki başı keskin olan varyozdur. |
| tarak |
ucu dişli kalemdir. |
| varyoz |
10 - 12 kg ağırlığında iki başı düz çelik tokmaktadır. |
| D.
İşlenmiş Taş Terimleri |
| çekiçle
yüzlenmiş mozaik taş (çekiçleme mozaiki) |
üretim yüzünün bilinen bir kural gereğince şekillendirilmesi
için, taşların yüzlerinin ve yanlarının çekiçle
düzeltilmiş halidir. |
| çerçeveli
yonu |
taşın derz kenarının kalemle dar bir şerit halinde
işlenmiş olanıdır. |
| ince
yonu |
taş yüzeyinin üretim yüzeyine paralel olarak, yanlarının
5-10 cm derinliğine kadar kalem, tarak, mucarta
ve midizle işlenmesidir. |
| kaba
yonu |
taş yüzlerinin üretim yüzeyine paralel olarak tamamen
ve taş yanlarının 3-5 cm derinlikte çekiç, murç
ve keski ile işlenmesidir. |
| kesme
taş |
bütün yüzleri ön, arka, alt, üst ve yanları ince
yonu olarak işlenmiş taşladır. |
| moloz
taşlar |
ocak çıkarılan ve bir işçinin kaldırıp işleyebileceği
boyutta kırılan (en çok 100 kg) inşaata elverişli
tabii taşlardır. |
| taş
blok |
moloz taşlardan daha büyük boyutta, doğal taşların
oçaktan çıkarıldığı halidir. |
| taş
tomruk |
taş blokların kullanılacağı amaca göre varyoz, çekiç
ve kama ile kabaca yontularak az çok geometrik şekillendirilmiş
halidir. |
| taslak |
istenilen şekli verecek şablonlardan 1-5 cm paylı
olarak kabaca işlenmiş taş tomrukladır. |
